ترجمه سخن علامه مجلسى ( ره ) : بيان : يعنى روح ها به آن ذرّه ها تعلق گرفتند و خدا عقل را و ابزار شنيدن و ابزار نطق ، در آن ها قرار داد تا اين كه خطاب را فهميدند و جواب دادند در حالى كه ذرّه بودند . ترجمه سخن علامه طباطبائى ( ره ) : ظاهر اين حديث ، « زبان حال » است . و يا : آنان ( ذره ها ) خلقتى داشته اند كه اگر بر زمين نازل مى شدند ، آن خلقت شان به صورت سؤال و جواب ظاهر مى شد . و اما آن چه ( مجلسى ) رحمه الله گفته است ، از سياق حديث به دور است . و اگر گفت او صحيح باشد ، عين خلقت دنيوى مىشود . بررسى : 1 - علامه طباطبائى ( ره ) به كدام دليل فرموده است : حديث در مقام « زبان حال » است ؟ اگر اين گونه رفتار كنيم هر جا كه معلومات مان به معناى يك حديث نرسيد ، فوراً مى گوئيم كه زبان حال است . و گمان نمى كنم علامه طباطبائى چنين بدعتى را جايز بداند ، هرگز . 2 - سپس با حرف « او » معنى ديگرى براى حديث مىدهد كه نه مى توان نام آن را تفسير گذاشت و نه تأويل . زيرا عدول از ظاهر هر سخن ( سخن خدا ، سخن امام يا سخن هر كس ديگر ) نيازمند دليلى است كه از معناى ظاهرى رادع و مانع باشد و قطعاً نتوان معنى ظاهرى را برگزيد . اى كاش مرحوم طباطبائى در اين جا توضيح مى داد كه چرا معنى ظاهرى را نمى پذيرد . آيا مانند « على العرش استويا » است كه با توحيد سازگار نباشد ؟ يا با كدام اصل از اصول اعتقادات ناسازگار است ؟ 3 - مى فرمايد : « لو نزلوا منزل الدّنيا . . . » . در مبحث شماره 75 بيان شد كه مراسم عالم ذرّ در روى همين كر زمين رخ داده و همين الان هم ذرّات فراوان بل بى شمارى هستند كه هنوز به دستگاه تناسلى پدر و يا در رحم مادر وارد نشده اند كه به تدريج اين مسير را پيموده و به صورت انسان در مى آيند .